Ayıplı mal nedir? Ne yapabiliriz?

Ayıplı mal kavramı hakkında bilinmesi gerekenler? Neler ayıplı mal kapsamına girer? Ayıplı malla karşılaşınca ne yapmalıyız?

2
340

6502 sayılı tüketici kanunu ile hayatımıza giren kavramlardan birisi “Ayıplı Mal” kavramıdır. Ayıplı Mal’ın ne olduğu kanunda açıkça belirtilmiştir. Ayıplı mal kapsamında değerlendirilebilecek olayları inceleyeceğimiz bir yazı ile karşınızdayız.

Yeni bir ürün satın alanların en çok korktuğu şey belki de ürünün bozuk çıkmasıdır. Yeni bir cep telefonu, tablet, bilgisayar gibi bir şeyi mağazadan da alsanız, internet sitelerinden online alışveriş de yapsanız, kapalı kutuda bir cihaz alacaksınız. Marka ve model ne olursa olsun, satılan ürünler hiç bir zaman %100 aynı olmuyor. Genellikle 100 ürünün en az 1-2 tanesinde problem oluyor. Bozuk bir ürün satın aldıysanız ve hakkınızı yasal yollarla aramak istiyorsanız, ayıplı mal durumunu incelemelisiniz.

Ayıplı mal nedir?

6502 sayılı Tüketiciyi koruma kanununun 8. maddesine göre ayıplı mal şöyle tanımlanmıştır:

“MADDE 8-

(1) Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır.
(2) Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları
azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı olarak kabul edilir.
(3) Sözleşmeye konu olan malın, sözleşmede kararlaştırılan süre içinde teslim edilmemesi veya montajının satıcı tarafından veya onun sorumluluğu altında gerçekleştirildiği durumlarda gereği gibi monte edilmemesi sözleşmeye aykırı ifa olarak değerlendirilir. Malın montajının tüketici tarafından yapılmasının öngörüldüğü hâllerde, montaj talimatındaki yanlışlık veya eksiklik nedeniyle montaj hatalı yapılmışsa, sözleşmeye aykırı ifa söz konusu olur”

Yani;

  • Satın aldığınızda sizlere cihazda olduğu söylenen özellikler yoksa bu mal ayıplı maldır.

Örnek 1: Kırmızı bir cep telefonu aldınız. Ama kutudan siyah çıktı. Size verilen söz tutulmamış oluyor. Ayıplı mal kapsamındadır.

Örnek 2: Şarjının 10 saat gittiğini söyleyerek size ürünü sattılar ama şarjı çok daha az dayanıyor. Bunu alır almaz farkettiniz. Ayıplı Mal kapsamındadır.

  • Reklamlarda, broşürlerde bahsedilen özelliklerin olmaması durumunda, malın kullanım amacını gerçekleştiremediği durumlarda, bu mal ayıplı maldır.

Örnek 3: Satın aldığınız telefonun çekiş gücü çok zayıf. Sinyal vericilere yakın yerlerde bile sinyal çekiş gücü düşük kalıyor. Modemin altında bile kablosuz interneti düşük seviyede çekiyor. Ayıplı mal kapsamındadır.

Örnek 4: Su geçirmez denilerek satın aldığınız bir ürünün su geçirmesi ayıplı mal kapsamındadır. Burada dikkat edilecek nokta şu: Firmalar IP67 – IP68 su geçirmezlik sertifikası var diyor. Bu sertifikaları incelerseniz, belirli koşullar altında su geçirmezlik taahhüt ediliyor. Cihazla havuza girdiğinizde ve cihaz su geçirdiğinde haksız olan siz oluyorsunuz.

  • Malın tesliminin zamanında yapılmamış olması da ayıplı mal kapsamındadır. Ayrıca malın kurulumu, sözleşmede satıcı tarafından yapılacağı yazdığı halde, uygun bir şekilde yapmadıysa, ayıplı mal kapsamında değerlendirilir.

Örnek 5: Satın aldığınız televizyonun montajını gerektiği şekilde yapmazlarsa, ayıplı mal kapsamına girer. Hukuki olarak “sözleşmeye aykırı ifa” olarak adlandırılır.

Örnek 6: Terasınızı kapatmak için cam balkon sistemi yaptırdınız. Ama bu sistem su akıtıyor. Bu durum da ayıplı mal kapsamındadır ve sözleşmeye aykırı ifa olarak adlandırılır.

Ayıptan sorumluluk, satılan şeyin (konumuz bakımından hizmet) satıcının zikrettiği vasıfları taşımamasından veya bu şeyin değerini ve akit gereğince ondan beklenen yararları azaltan veya kaldıran eksiklikler bulunmasından satıcının sorumlu olmasıdır.  (YAVUZ/ACAR/ÖZEN, Borçlar Hukuku Dersleri)

Hizmetler de ayıplı mal kapsamına girer mi?

Mal denilince akla bir ürün gelmektedir. Bir yerde üretilen, dağıtılan ve tüketilen bir ürün anlaşılmaktadır. Aslında satın alınan hizmetin de ayıplı mal kapsamında olması beklenmektedir. Böyle bir durum vardır ve buna Ayıplı hizmet denilmektedir.

“TKHK m.13, ayıplı hizmeti; sözleşmede belirlenen süre içinde başlamaması veya taraflarca kararlaştırılmış olan ve objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan hizmet
olarak tanımlamıştır.” Kaynak

Ayıp çeşitleri

  1. Maddi ayıplar:  Burada kastedilen parasal bir durum değildir. Malın biçiminde eksik olan şeylerdir. Örneğin; Elbise aldınız ama bir kısmı yanlış dikilmiş. Bu maddi ayıptır. Telefon aldınız ve eğiklik farkettiniz. Bu da maddi ayıptır.
  2. Hukuki ayıp:   Bir ürünü aldınız ama kanunen kullanmanız yasak. Buna hukuki ayıp denir. Örneğin, Otomobil aldınız ama yasalara göre trafiğe çıkamıyorsunuz. Bu hukuki ayıptır.
  3. Ekonomik ayıp: Tüketicinin beklediği ekonomik değeri sağlanamaması durumudur. Örneğin; Tasarruflu bir makine aldınız ama elektrik tüketimi söylendiği gibi değil. Bu durumda ekonomik ayıp meydana gelmiş olur.

Borçlar hukukuna göre de ayıp çeşitleri 2’ye ayrılır:

  1. Önemli (Esaslı) ayıp: Malın kullanımını önemli ölçüde etkiliyorsa,
  2. Önemli olmayan (Esaslı olmayan) ayıp: Malın kullanımını çok etkilemiyorsa,

Yani, bir malın kullanım kılavuzunda yazmayan bir hususta hemen o mal iade, değişim yapılmayabilir. Yasal merciler bu durumu Esaslı olmayan ayıp statüsünde değerlendirebilir. Yine de bu durum kanunda açıkça yazmadığından, genellikle tüketicinin lehine kararlar alınmaktadır.

Ayıplı mal iddiası satın aldıktan sonra kaç gün içinde yapılmalıdır?

MADDE 10- (1) Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz.
(2) Tüketicinin, sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde, sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz. Bunların dışındaki ayıplara karşı tüketicinin seçimlik hakları saklıdır.

MADDE 16- (1) Kanunlarda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı hizmetten sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, hizmetin ifası tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir.
(2) Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Defolu ürün / Teşhir ürünü alma gibi durumlarda ne olur?

Bir malın hasarlı olduğunu bilerek tüketici satın alırsa, satıcı için her hangi bir yasal yaptırım uygulanmaz. Ama hasarın açıkça ürünün ambalajında belirtilmiş olması ve fiş/fatura da buna dair bir ibare bulunması zorunludur. Aksi halde tüketici haklıdır. (Madde 10)

Bir malın ayıplı olduğu anlaşılırsa müşterinin ne gibi hakları olur?

Buna seçimlik haklar deniliyor. Kanunun 11. maddesinde bunlar açıkça belirtilmiş:

MADDE 11- (1) Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici;
a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme, seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.

(3) Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesinin satıcı için orantısız güçlükleri beraberinde getirecek olması hâlinde tüketici, sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim haklarından birini kullanabilir.
Orantısızlığın tayininde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun teşkil edip etmeyeceği gibi hususlar dikkate alınır.
(4) Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi haklarından birinin seçilmesi durumunda bu talebin satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur. Ancak, bu Kanunun 58 inci maddesi uyarınca çıkarılan yönetmelik eki listede
yer alan mallara ilişkin, tüketicinin ücretsiz onarım talebi, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde (20 iş günü)yerine getirilir. Aksi hâlde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir.
(5) Tüketicinin sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim hakkını seçtiği durumlarda, ödemiş olduğu bedelin tümü veya bedelden yapılan indirim tutarı derhâl tüketiciye iade edilir.

Ne yapmalısınız?

  1. Öncelikle yukarıdaki yazılanlara bakarak, başınıza gelen olayın ayıplı mal kapsamına girip girmediğini bulmalısınız.
  2. Satıcıya seçimlik haklarınızdan kullanmak istediğinizi bildirmelisiniz.
  3. Anlaşmazlık durumunda tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemelerine başvurmalısınız.

Tüketici Hakem Heyetlerine yapılacak  başvurularda, büyükşehir belediyesi statüsünde olan illerde değeri 5 bin 650 Türk Lirası’nın altında bulunan uyuşmazlıklarda İlçe Tüketici Hakem Heyetleri, yine büyükşehir belediyesi statüsünde olan illerde değeri 5 bin 650 Türk Lirası ile 8  bin 480 Türk Lirası arasındaki uyuşmazlıklarda İl Tüketici Hakem Heyetleri ve büyükşehir belediyesi  statüsünde olmayan illerin merkezlerinde ve bağlı ilçelerde değeri 8 bin 480 Türk Lirası’nın altında bulunan uyuşmazlıklarda İl Tüketici Hakem Heyetleri görevli olacak.

Tüketici hakem heyetine nasıl başvurabilirim?

Tüketici hakem heyetine e devlet portalı üzerinden başvurabilirsiniz. Başvuru sayfasına ulaşmak için tıklayın.

Faydalanılan Kaynaklar:

1 – Av. Hasan Can ÇAĞLAYAN / AYIPLI HİZMETTEN DOĞAN SORUMLULUK VE SEÇİMLİK
HAKLAR

2- 6502 Sayılı Yasa

Sorun Çözümleri Sayfası
iPhone, iPad ve diğer Apple cihazlarınızla ilgili sorun yaşıyorsanız sorun çözümleri sayfalarımızı ziyaret edebilirsiniz. Apple sorun çözme sayfamıza ulaşmak için

TIKLAYIN.

2 YORUMLAR

  1. Fatih bey merhaba, tüketicinin bilinçlendirilmesi noktasında güzel bir yazı olmuş, ancak yazınızda tüketiciyi hakkını aramak için ya tüketici hakem heyetine ya da ticari mahkemeye yönlendiriyorsunuz. Oysa ki, Tüketici şikayetlerine Tüketici Mahkemeleri bakmaktadır. Bilginize sunarım. TükoDer Izmir Şubesi

YORUMLAR

Lütfen yorumunuzu girin:

İsminiz nedir?